Rewilding w Polsce
Usuwanie zapór wodnych
Sztuczna tama i zalane łąki wzdłuż kanału Seegraben, Rewilding Oder Delta.
Florian Möllers / Rewilding Europe.
Główne zagadnienia
- Ramy prawne dotyczące usuwania zapór wodnych i kluczowe podmioty publiczne
- Procedura uzyskania zezwolenia na usunięcie zapory wodnej
Najważniejsze wnioski
Spis treści
1. Uwagi ogólne dotyczące usuwania zapór wodnych
Planując usunięcie takiej zapory, należy podjąć określone kroki oraz skonsultować się z odpowiednimi podmiotami publicznymi. Kluczowe jest również zapobieganie potencjalnym szkodom zarówno na własnym terenie, jak i na sąsiednich nieruchomościach (zob. „Rewilding w Polsce: Odpowiedzialność wobec właścicieli sąsiednich gruntów”).
Z perspektywy regulacyjnej kluczowe znaczenie ma zatem właściwe przygotowanie procesu usunięcia zapory, w tym identyfikacja wymaganych zezwoleń oraz ograniczenie ryzyka powstania szkód.
2. Co warto wiedzieć o usuwaniu niewielkich zapór?
Aby skutecznie zaplanować usunięcie zapory wodnej kluczowa jest znajomość przepisów regulujących gospodarkę wodną w Polsce, w szczególności Prawa wodnego1.
Znaczenie mają również regulacje na poziomie Unii Europejskiej, w tym przepisy dotyczące odbudowy zasobów przyrodniczych, które nakładają obowiązek identyfikacji sztucznych barier w ciekach wodnych oraz - w określonych przypadkach - ich usuwania (zob. Rozporządzenie UE 2024/1991 Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych)1a.
Z perspektywy instytucjonalnej kluczową rolę w tym zakresie odgrywają organy administracji odpowiedzialne za gospodarkę wodną, w szczególności Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie2, reprezentowane przez:
- dyrektora regionalnego zarządu gospodarki wodnej;
- dyrektora zarządu zlewni;
- kierownika nadzoru wodnego.
W zależności od charakteru przedsięwzięcia właściwe mogą być również inne organy administracji publicznej, w tym: właściwi ministrowie, wojewoda, starosta, burmistrz lub dyrektor urzędu morskiego. Należy pamiętać, że choć Wody Polskie odgrywają kluczową rolę w zarządzaniu gospodarką wodną, nie są właścicielem wód publicznych w Polsce. Właścicielem cieków wodnych może być Skarb Państwa, a także inne osoby prawne lub fizyczne. Przykładowo do Skarbu Państwa należą obszary morza terytorialnego, morskie wody wewnętrzne, śródlądowe cieki wodne oraz wody podziemne.
3. Co jest wymagane do usunięcia zapory wodnej?
Przepisy ogólne
Usunięcie zapory wodnej co do zasady wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. Procedura jego wydania oraz zakres wymaganych dokumentów uzależnione są od charakteru i lokalizacji przedsięwzięcia.
W określonych przypadkach usunięcie zapory wymaga uprzedniego uzyskania decyzji o środowiskowych (zob. „Rewilding w Polsce: Zagospodarowanie terenu”) uwarunkowaniach,w przypadku usunięcia zapory wodnej należącej do jednej z poniższych kategorii:
- zapory o wysokości powyżej 1 m,
- zapory zlokalizowane na obszarach chronionych (z wyjątkiem zapór niższych niż 1 m, jeśli odpowiedni plan ochrony środowiska dopuszcza ich usunięcie – zob. „Rewilding w Polsce: Obszary chronione”),
- zapory na naturalnych ciekach wodnych, na których nie ma innych zapór,
- zapory na naturalnych ciekach wodnych, na których w promieniu 5 km znajdują się inne zapory.
Dodatkowo, jeśli usunięcie zapory wymaga uzyskania decyzji środowiskowej, konieczne będzie również pozwolenie na rozbiórkę. W przypadku pozostałych zapór wodnych wystarczy dokonanie zgłoszenia. Pozwolenie na rozbiórkę można uzyskać, a zgłoszenia dokonać zgodnie z procedurami obowiązującymi dla pozwoleń na budowę i zgłoszeń robót budowlanych, opisanymi w opracowaniu „Rewilding w Polsce: Zagospodarowanie terenu”.
Ze względu na złożoność przepisów prawa wodnego w Polsce zdecydowanie zaleca się skonsultowanie wszystkich wymogów prawnych z właściwymi organami administracji wodnej przed podjęciem jakichkolwiek działań. Pozwoli to uniknąć potencjalnej odpowiedzialności.
Przykład
Właściciel A planuje przywrócenie naturalnego biegu strumienia przepływającego przez jego teren, co wymaga usunięcia niewielkiej zapory znajdującej się na nieruchomości. Zapora ta była niegdyś wykorzystywana do nawadniania. Celem tego działania jest rezygnacja z upraw i umożliwienie naturalnej sukcesji roślinnej, co sprawi, że mieszany charakter terenu będzie się dynamicznie zmieniać w zależności od pory roku i dostępności wody
Aby zrealizować ten plan, Właściciel A musi skonsultować się z organami administracji wodnej i – w zależności od konkretnych warunków wodnych na danym obszarze – uzyskać pozwolenie wodnoprawne.
Dodatkowo, jeśli spełniony jest którykolwiek z warunków wymienionych powyżej (zob. punkt 3), konieczne będzie uzyskanie decyzji środowiskowej oraz pozwolenia na rozbiórkę.
Jeśli żaden z tych warunków nie zachodzi, wystarczy zgłosić rozbiórkę. Dotyczy to niewielkich zapór (o wysokości do 1 metra) położonych poza śródlądowymi ciekami wodnymi, parkami narodowymi, rezerwatami przyrody, parkami krajobrazowymi oraz ich otulinami.
Właściciel A powinien pamiętać, że proces uzyskiwania pozwolenia na rozbiórkę lub składania zgłoszenia odbywa się zgodnie z przepisami dotyczącymi pozwoleń na budowę i zgłoszeń robót budowlanych (zob. uwagę dotyczącą opracowania „Rewilding w Polsce: Zagospodarowanie terenu”).
Przypisy
- Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne; tekst jednolity opublikowany w Dzienniku Ustaw z 2021 r., poz. 2233, z późniejszymi zmianami.
1a. Rozporządzenie (UE) 2024/1991 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 czerwca 2024 r. w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych i zmiany rozporządzenia (UE) 2022/869 z dnia 24 czerwca 2024 r. (Dz.Urz.UE.L z 2024 r. str. 1991).
- Wody Polskie są jednostką państwową utworzoną w 2018 roku na podstawie ustawy Prawo wodne, koordynującą administrację i gospodarkę wodami w Polsce. Jest to kluczowy organ administracyjny odpowiedzialny za kwestie związane z wodami, reprezentowany przez swoje organy wewnętrzne i przedstawicieli, o których mowa w niniejszym rozdziale.
Skontaktuj się z nami
Elsie Blackshaw-Crosby
